મિત્રો, આજે આ ઊર્મિનાં સાગરની પાંચમી વર્ષગાંઠ છે… આમ તો ઘણા વખતથી આ ઊર્મિનાં સાગરમાં ઓટ ચાલે છે…પરંતુ ઊર્મિસાગર.કૉમનાં વાંચક-ચાહક-ભાવક મિત્રોની અહીં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ હાજર બદલ હું એમનો ખૂબ ખૂબ આભાર માનું છું… આપ સૌનાં તરફથી સતત મળતાં સહકાર, પ્રોત્સાહન, ઉત્સાહની સાથે સાથે આપનાં ખાસ નિખાલસ અને પ્રેરણાત્મક પ્રતિભાવો બદલ આપ સૌનો અંતરની ઊર્મિથી ખૂબ ખૂબ આભાર…! ભવિષ્યમાં પણ કાયમ એ મળતાં જ રહેશે એવી અપેક્ષા સહ… સૌને મારા સ્નેહવંદન.

આજે નવું કૈં ખાસ નથી એટલે પ્રસ્તુત છે, for a change, રિષભઅંકલ દ્વારા સંગીતબદ્ધ-સ્વરબદ્ધ થયેલી મારી એક જૂની ગઝલ.  આશા છે કે આપ સૌને જૂનું ફરી માણવું ને ગણગણવું ગમશે… હંમેશની માફક આપના નિખાલસ અભિપ્રાયો સહર્ષ આવકાર્ય છે.

(तेरे जाने के बाद…  ગ્રાન્ડ કેન્યોન, એરિઝોના… ૫/૨૩/૨૦૧૧…  ફોટોઃ ઊર્મિ)

સંગીત : રિષભ મહેતા
સ્વર : ગાયત્રી ભટ્ટ

ચાલો એક બોનસ પણ આપી દઉં આજે….

સાંભળો… આ જ ગઝલ, રિષભઅંકલનાં સ્વરમાં માત્ર હાર્મોનિયમ સાથે… ઘરે રેકોર્ડ કરેલું એકદમ અનઓફિસીયલ વર્ઝન… પણ મને જરા વધુ ગમી ગયેલું…

આભ ઝરમર ઝરે तेरे जाने के बाद,
રોજ પીંછાં ખરે तेरे जाने के बाद.

સ્તબ્ધ સૃષ્ટિ સકળ ને અકળ સ્તબ્ધતા,
ના હવા મર્મરે तेरे जाने के बाद.

મેં મને ખોળી પણ ક્યાંયે હું ના મળી,
શૂન્યતા થરથરે तेरे जाने के बाद.

તારું ચાલ્યા જવું- એક પ્રસવયાતના,
કાવ્ય કૈં અવતરે तेरे जाने के बाद.

તું નથી, તું નથી, તું નથી, તું નથી,
તું બધે તરવરે तेरे जाने के बाद.

‘ઊર્મિ’ કેવી તરંગી હતી પણ હવે-
ના જીવે, ના મરે तेरे जाने के बाद.

- ઊર્મિ (૬ મે ૨૦૦૯)

*

ઊર્મિસાગર.કૉમની વર્ષગાંઠ નિમિત્તે ગાગરમાં સાગર ઉપર ઉજવાઈ રહ્યું છે… કાવ્યપઠન સપ્તાહ !

આજે ઘણા વખત પછી એક ગઝલ પ્રસ્તુત છે, પ્રથમવાર ગાગાગાગા નાં બે આવર્તનમાં…  આશા છે કે તમને ગમશે.

(શૈશવમાં પયગંબર…   2 નવેમ્બર, 2002)

*

અંતરો વચ્ચે
અંતર કરતાંય
ઉંબર જોયા…

*

મંદિર મસ્જીદ ઘર ઘર જોયા,
રીત રિવાજો નક્કર જોયા.

પડતાનો કર ઝાલે એવા
દુશ્મન પણ કૈં સધ્ધર જોયા.

વરસ્યા વિણ પણ ગાજે-ગરજે,
આભનાં મેઘાડંબર જોયા.

ખિસ્સા જેના ખાલી હરદમ,
ભપકા એના જબ્બર જોયા,

કોઈ તમા નહીં ધરતીની પણ
એવાય અણનમ અંબર જોયા.

ભગવા-થોથા-પ્રથા-પૂજામાં,
ભટકેલા કૈં રહબર જોયા.

એમ ન માનત એની હસ્તી,
શૈશવમાં પયગંબર જોયા.

-’ઊર્મિ’

મિત્રો, આજે આ ઊર્મિનાં સાગરની ચોથી વર્ષગાંઠ છે… આજે ખાસ ઊર્મિસાગર.કૉમનાં વાંચક-ચાહક-ભાવક મિત્રોનો ખૂબ ખૂબ આભાર માનું છું કારણ કે આપ સૌની અહીં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ હાજરીને લીધે જ મારી ઊર્મિનો સાગર હંમેશા ઘૂઘવતો રહે છે અને આપણી આ ગુજરાતી સાહિત્યની નાનકડી ગાગર હંમેશા છલકાતી રહે છે (જેને માટે હાલમાં જયશ્રીનો ખાસ આભાર!).  આપ સૌનાં તરફથી સતત મળતાં સહકાર, પ્રોત્સાહન, ઉત્સાહની સાથે સાથે આપનાં ખાસ નિખાલસ અને પ્રેરણાત્મક પ્રતિભાવો  બદલ આપ સૌનો અંતરની ઊર્મિથી ખૂબ ખૂબ આભાર…!  ભવિષ્યમાં પણ કાયમ એ મળતાં જ રહેશે એવી અપેક્ષા સહ… સૌને મારા સ્નેહવંદન.

આજે પ્રસ્તુત છે મારું એક યુગ્મગીત, જે આમ તો મેં લગભગ બે કે અઢી વર્ષ પહેલાનું લખેલ છે પરંતુ આજ સુધી કદી પ્રકાશિત કર્યું ન હતું. મને ખ્યાલ છે કે આ ગીત ખાસ્સુ લાંબુ થયું છે (પાંચ બંધનું ગીત ખરેખર લાંબુ જ કહેવાય ને!), પરંતુ અનાયાસે ‘આવેલા’ આ ગીતમાંથી કોઈ એકાદ બંધને પણ રદ કરવાનું મારા દિલને સહેજે ગમ્યું નહીં.  અને એટલે એને એમ જ રહેવા દીધું છે.  આશા છે કે આપ સૌને માણવું ગમશે… હંમેશની માફક આપના નિખાલસ અભિપ્રાયો સહર્ષ આવકાર્ય છે.

(દુર્લભ કાંઠો…                જૂલાઈ 19, 2007)

*

શું આપણા મળવાની વાતો, યાદ છે સખા? તને યાદ છે સખા?
એક મખમલી વાગ્યો’તો કાંટો, યાદ છે સખા? મને યાદ છે સખા.

છાનું રહ્યું ન વ્હાલ કેવું વિસ્તરી ગયું,
નસનસનું નૂર થઈને મને એ વરી ગયું,
ઘટઘટમાં હતો સૂર સમાયો, યાદ છે સખા? તને યાદ છે સખા?
એક મખમલી…

કેવું મજાનું આપણું શ્યામલ હતું મળવું !
મળવું ફરી ફરી ને ફરીથી જુદા થવું,
મળવા ને ઝૂરવાની રાતો, યાદ છે સખા? તને યાદ છે સખા?
એક મખમલી…

યમુનાના મધુર જળ હવે ખારા થઈ ગયા,
મઝધાર પણ કિનારે ઝૂરતા થઈ ગયા,
કેવો હતો દુર્લભ એ કાંઠો, યાદ છે સખા? તને યાદ છે સખા?
એક મખમલી…

કોની મજાલ કે ઉભયને કોઈ અલગ કરે !
તેં પણ કહ્યું હતું: છે સ્નેહ બ્રહ્મથી પરે !
ને ભાગ્યનો નિર્દય એ પાસો… યાદ છે સખા? તને યાદ છે સખા?
એક મખમલી…

તને યાદ છે સખા? મને યાદ છે સખા.
તને યાદ છે સખા? મને યાદ છે સખા.

હા, આપણા મળવાની વાતો યાદ છે સખી, મને યાદ છે સખી.
મળવા ને ઝૂરવાનો નાતો યાદ છે સખી, મને યાદ છે સખી.

તો શું થયું બંધાયા નહીં કોઈ તાંતણે ?
હૈયા થયા ક્યાં આપણા જુદા કોઈ ક્ષણે ?
અકબંધ ભવોભવનો નાતો યાદ છે સખી? તને યાદ છે સખી?
એક મખમલી વાગ્યો’તો કાંટો, યાદ છે સખી… મને યાદ છે સખી !

યાદ છે, સખી… મને યાદ છે, સખી…
યાદ છે, સખી… મને યાદ છે, સખી…

- ‘ઊર્મિ’

આ ગીતની પ્રેરણા શ્રી ર.પા.નાં મને અતિશય ગમતાં એક ગીત પરથી મળી હતી : મારી આંખમાં તું વહેલી સવાર સમું પડતી…

*** ઊર્મિસાગર.કૉમની ચોથી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે આવતી કાલથી ‘ગાગરમાં સાગર’ પર માણો, કાવ્યપઠન-સ્પેશ્યલ સપ્તાહ !

આજે પ્રસ્તુત છે, મારી કલમથી (આઈ મીન, કી-બોર્ડથી) પ્રથમવાર હિન્દીમાં લખાયેલી ગઝલ… જે જાન્યુઆરીમાં ‘ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા‘ દ્વારા યોજાયેલા ઓનલાઈન તરહી મુશાયરા વખતે લખાઈ હતી… જેમાં આપેલ પંક્તિ હતી: सरहद की दोनों ओर चहकता चमन रहे

(ચમનમાં સરહદ…      નવેમ્બર 7, 2008)

*

काश, हदकी
दोनो ओर प्यारका
कवन रहे…

*

इक दूसरेंके वास्ते दिलमें स्तवन रहे,
सरहदकी दोनों और चहकता चमन रहे|

नफरत मिटानेमें ही सदा मन मगन रहे,
इक दूसरेके सुखकी हमेशा लगन रहे|

हर मांकी गोद राम-रहिमसे फली रहे,
हर गांव और गली गली नेकी चयन रहे|

हर दिलसे ये दुआ उठे की दूरियां हो कम,
दोंनो तरफको चैन मिले और अमन रहे|

हर हालमें वो खुश रहे, मन साफ हो सदा…
हर हालमें हमारा भी ऐसा ही मन रहे|

तो क्या हुआ अलग है जमीं और अलग धरम,
यु इक बने रहे सभी जैसे गगन रहे|

आओ, मिटा दे मनमें गडा मैल प्यारसे,
सबका भला हो ऐसी दिलोमे लगन रहे|

- ઊર્મિ

(જાન્યુ. ૧૩-૧૪, ૨૦૧૦)

ત્રિપદી ગઝલ લખવાનો મારો પ્રથમ પ્રયાસ…

(ધરતી છે તો આભ છે…    ૪ જૂલાઈ, ૨૦૦૯)

*

સથવારાનો
સતત ભાવ, પ્રેમ-
માં પર્યાપ્ત છે!

*

આશનો ઉત્પાત છે,
એ જ તો સંતાપ છે;
સાવ સીધી વાત છે.

આભ એક આભાસ છે,
ધરતી વાસ્તવવાદ છે;
સાવ સીધી વાત છે.

સૂર્યનું હોવું છે દિન,
ને ના હોવું- રાત છે;
સાવ સીધી વાત છે.

મદ ન કર ઉત્કર્ષનો,
ચડતી છે તો પાત છે;
સાવ સીધી વાત છે.

તું ફકત સંભાવના,
પંડ તો સાક્ષાત્ છે;
સાવ સીધી વાત છે.

તરસે-તડપે-ધગધગે,
નિશ્ચે ઝરમર-જાત છે;
સાવ સીધી વાત છે.

પ્રેમ છે શાશ્વત, સખા !
ઊર્મિ ઝંઝાવાત છે;
સાવ સીધી વાત છે.

-’ઊર્મિ’

છંદવિધાન : ગાલગાગા ગાલગા

સૌ મિત્રોને વેલેંટાઈંસ દિવસની ખૂબ ખૂબ પ્રેમભરી શુભેચ્છાઓ સહ આજે પ્રસ્તુત છે મારું એક ગોપીભાવ ગીત.

(મને ફાવે ત્યાં કેડી કંડારું…    લોંગવુડ ગાર્ડન, પેંસિલવેનિયા… મે ૧૧, ૨૦૦૮)

આ તો લાગણીનું ગામ છે ઓ શ્યામ, એમાં એક જ કેડીએ કેમ ચાલું ?
આ તો મનગમતું રાન છે ઓ શ્યામ, મને ફાવે ત્યાં કેડી કંડારું.

લોકો તો કહે છે કે એક હતી યમુના ને એક હતો યમુનાનો ઘાટ,
એવું યે કહે છે કે એક હતી રાધા ને એક હતો રાધાનો શ્યામ;
આ તો ગમતીલું ગાન છે ઓ શ્યામ, હું જ તારી રાધા તું શ્યામ…
આ તો ગમતીલું ગાન છે ઓ શ્યામ, મને ભાવે તે સૂરમાં લલકારું.
આ તો લાગણીનું ગામ છે ઓ શ્યામ, એમાં એક જ કેડીએ કેમ ચાલું ?

જગમાં તો ઠેર ઠેર મથુરા દેખાય મને, ભીતરમાં ગોકુળીયું ગામ,
એક એક ગોપી મારા અંગે રમે ને થાય રોમરોમ રણઝણીયું ધામ;
એ તો મોરનાં પીંછાનું હતું કામ, હું તો હતી સાવ નાદાન…
એ તો મોરનાં પીંછાનું હતું કામ, કહાન ! એમ કંઈ હું દલડું નહીં આપું !
આ તો લાગણીનું ગામ છે ઓ શ્યામ, એમાં એક જ કેડીએ કેમ ચાલું ?

- ઊર્મિ (જાન્યુ. ૧૫, ૨૦૦૯)

સૌ મિત્રોને 2010ની હાર્દિક શુભેચ્છાઓ…

(વનનો વગડો કે માળીની લીલા ?…       Lake George, NY… 22 ઑગષ્ટ, 2005)

*

 લૈને મારાથી
હૈયાવટો… શેં દીધો
રાધાપો મને ?

*

યાદ છે એ વગડા વનમાળી તને?
વાંસળીની જેમ ફૂંકી’તી મને…

ક્યાં રહ્યા’તા રાવ કરવા હોશ પણ !
મોરપીંછું મારી વશ કીધી મને.

સોંપ્યું તેં સર્વસ્વ મારા હાથમાં,
પણ પ્રભુતાથી પછી લૂંટી મને.

વાંસળી ફૂંકી કે ફૂંક્યો શંખ તેં,
આખરે તો બેયથી વીંધી મને.

એક તો- તારું મને ઝુરાવવું…
ને આ તારી યાદે પણ પીંખી મને.

‘ઊર્મિ’ની ભરતી સતત દીધા પછી,
એકધારી ઓટ દઈ દીધી મને.

-’ઊર્મિ’

છંદવિધાન: ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગા

આજે ઘણા વખતે ઊર્મિનો સાગર પર પ્રથમવાર પ્રસ્તુત છે, એક દ્વંદ્વગીત. આશા છે કે આપ સૌને જરૂર ગમશે…  હંમેશની જેમ આપ સૌના નિખાલસ અભિપ્રાયો આવકાર્ય છે.

(પળ પળ પીગળવાની ઘટના…        Prairie dogs, 8/8/2009)

ચાલ સખા, હળવા થઈ જઈએ,
ચાલ સખી, હળવા થઈ જઈએ.

પળ પળ પીગળવાની ઘટનાની ગલીઓમાં ચાલ ફરી ભમતા થઈ જઈએ,
ચાલ સખા, હળવા થઈ જઈએ.
મૃગજળનાં સંબંધનો દરિયો ઉલેચીને ખળખળખળ વહેતા થઈ જઈએ,
ચાલ સખી, હળવા થઈ જઈએ.

ક્યાં સુધી પાળીશું અધૂરપની વેદનાઓ ?
અધૂરા આ સ્વપ્નો ને અધૂરી આ ઝંખનાઓ;
અધરોની અધૂરપ ને અધૂરપની મધુરપમાં ચાલ હવે ભળતા થઈ જઈએ…
ચાલ સખી, હળવા થઈ જઈએ.

કેમ કરી સહેવાશે મૌનનાં આ ટહુકાઓ !
છાતીમાં સંઘરેલા ધખધખતા ડૂમાઓ;
આંખમાંથી ઉતરીને એકમેકનાં ગાલોનાં ખાડામાં પડતાં થઈ જઈએ…
ચાલ સખા, હળવા થઈ જઈએ.

-’ઊર્મિ’ (૧૮ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૮)

 
(બંજર-ગિરિ… ૪ જૂલાઈ, ૨૦૦૯)

*

ભૂલવાનું એ
વચન, કેમ કરી
ભૂલું સજન ?!

*

એક વેળા મેં તને ચાહ્યો હતો- એ વાતને ભૂલી નથી,
પણ, પછી એ કોયડો ઉકલ્યો હતો- એ વાતને ભૂલી નથી.

આપણે બંજર-ગિરિ ખોડ્યો હતો- એ વાતને ભૂલી નથી,
પત્થરોમાં પ્રાણ પણ પૂર્યો હતો- એ વાતને ભૂલી નથી.

 આપણે આકાશ ફાડી ઝરમર્યાં, વરસ્યા હતા કૈં ધોધમાર,
આપણામાં મેઘ ખુદ ન્હાયો હતો- એ વાતને ભૂલી નથી.

શ્વાસનાં થઈ જઈ હલેસાં આપણે નીકળ્યા અને ભૂલા પડ્યા…
ને પરસ્પર માંહ્યલો ખેડ્યો હતો- એ વાતને ભૂલી નથી.

રે સખા ! એક દિલ્લગી મેં તો કરી’તી સાવ અમસ્તી…
ને ઉભયનાં માર્ગને મોડ્યો હતો- એ વાતને ભૂલી નથી.

તું મને ભૂલી જતે કે રાવ કરતે- એ હતો અધિકાર તારો,
પણ બધું ભૂલીને તું નિખર્યો હતો- એ વાતને ભૂલી નથી.

-’ઊર્મિ’

* આ ગઝલ કવિ શ્રી હર્ષદ ત્રિવેદીની ‘ભૂલી ન જા‘ ગઝલમાંથી મળેલી પ્રેરણાનું પરિણામ છે, જે એમની એ ગઝલનાં પ્રત્યુતરરૂપે (કે સંવાદરૂપે!) અનાયાસે જ લખાઈ હતી… આ ગઝલ હું કવિશ્રી હર્ષદભાઈને જ સાદર અર્પણ કરું છું. 

(એક સપનું અવતર્યું છે… અને ૧૭ દિવસનું થયું છે!   ૨૩ જૂલાઈ, ૨૦૦૨)

*

વ્હાલની લીપી
છે સખા, ઉકલશે
એ વ્હાલથી જ !

*

આભ ગોરંભાઈ ગ્યું છે એ જ લખવાનું સખા !
તોયે ગુલાબી થયું છે એ જ લખવાનું સખા !

એક પંખી ફરફર્યું છે એ જ લખવાનું સખા !
એક પીંછું પણ ખર્યું છે એ જ લખવાનું સખા !

રાતભર આ લોચને પીડા પ્રસવની ભોગવી,
એક સપનું અવતર્યું છે એ જ લખવાનું સખા !

એમ તો લૂંટાવી દીધી છે હૃદય મિરાત, પણ-
એક સ્મરણને સાચવ્યું છે એ જ લખવાનું સખા !

દિલનાં દર્દોની કથા વિસ્તાર સંભળાવ્યા પછી,
કેટલું આ દિલ બળ્યું છે એ જ લખવાનું સખા !

કેટલી ઊંચી ચણી’તી ‘હું’પણાની ભીંત મેં !
ભીંતમાં કાણું પડ્યું છે એ જ લખવાનું સખા !

કેટલાં દરિયા વલોવ્યાં ને ઉલેચ્યાં, આખરે-
‘ઊર્મિ’નું મોતી જડ્યું છે એ જ લખવાનું સખા !

-‘ઊર્મિ’

છંદવિધાન : ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગા

કવિ શ્રી સુરેન ઠાકર ‘મેહુલ’ની ‘એ જ લખવાનું તને’ ગઝલમાંથી મળેલી પ્રેરણાનું પરિણામ એટલે આ ગઝલ…!