ગાગરમાં સાગર

damayanti2-sml

(યાદનો ગુણધર્મ છે ફણગી જવું… ફોટો: વેબ પરથી)

બોજ વધતો જાય તો સમજી જવું
કે હવે છે ડાળનું બટકી જવું

એ કહે છે કે હવે અટકી જવું
હું કહું છું કે હજી ધબકી જવું

કેટલે ઊંડે સુધી ધરબી શકો
યાદનો ગુણધર્મ છે ફણગી જવું

હર ટકોરો હોય નહિ ભણકારનો
હર પળે વિશ્વાસને વળગી જવું

-જિતુ ત્રિવેદી

મત્લાના શેર પરથી મને રામાયણમાં દશરથ રાજાનો દર્પણમાં પોતાના શ્વેત કેશને જોવાનો પ્રસંગ યાદ આવે છે.  ચારેય શેરો એટલા જબરદસ્ત અને સબળ થયા છે કે ગઝલમાં એક શેર ખૂટતો હોવા જતા એની જરાય કમી નથી વર્તાતી… ‘ગુણધર્મ’ શબ્દનો સહજ પ્રયોગ ખૂબ જ ગમ્યો અને એમાંયે યાદનાં ફણગવાની વાત માટે તો આંખને ફરી એ શેર વાંચવા માટે ‘દોબારા’ ‘દોબારા’ કહેવું જ પડે ! :-)

wlart0008z

(સાક્ષાત સામે હોય તો સ્પર્શી ય ના શકો…   ફોટો: વેબ પરથી)

હદથી વધી જો જાય તો હદપાર થઈ શકે,
ઉન્માદનો બીજો તો શો ઉપચાર થઈ શકે ?

અશ્વો કદી ન પોતાના અસવાર થઈ શકે,
આથી વધુ તો કોણ નિરાધાર થઈ શકે ?

ઓછું કરો રુદન તો અણીદાર થઈ શકે,
બમણું કરો તો બારીએ બૌછાર થઈ શકે.

સાક્ષાત સામે હોય તો સ્પર્શી ય ના શકો,
ગઝલો ને ગીતમાં જે ગિરફતાર થઈ શકે.

બાકી વલોવી નાખતી વસ્તુઓ પણ કદીક,
સહેલાઈથી કહો તો સમાચાર થઈ શકે.

-મુકુલ ચોક્સી

મુકુલભાઈની ઘણી ગઝલોમાં ‘ઉન્માદ’ કૈંક એવો છવાયેલો હોય છે કે (સુ.દ. કહે છે એમ) જાણે ‘ઉન્માદ’ એમનું તખલ્લુસ હોય એવો ક્યારેક ભાસ થાય છે… :-)  અહીં પાંચ શેરોમાં પણ ઉન્માદ એવો છવાયેલો છે કે કોઈ એક શેરની પસંદગી કરો તો અન્ય શેરોને જરૂર અન્યાય થયો ગણાય…

surrender-acceptance

(હવે કરવું હોય તે હરિ કરે, હરિ હાથ હું…  ફોટો: વેબ પરથી)

હવે ન ગભરાઉં, મોત ખખડાવતું બારણું,
હવે ન પરવા કશી, ફિકર ના કરું કાંઈ હું,
હવે ન ફરિયાદ દાદ, નવ વાદવિવાદ વા,
હવે ન અફસોસ, અંત સમયે ન અંતાક્ષરી,
સ્મરું ન ગત, ના અનાગતની કોઈ ચિંતા કરું,
હવે ન કરું વાત કો જીવનના જુદા જોગની,
મળ્યું જીવન જે, ફળ્યું ન ફળ્યું, ત્યાં જ તેમાં જ, હું
રહસ્ય લહું દુન્યવી, સકલ અર્ક અસ્તિત્વનો.

હવે કરવું હોય તે હરિ કરે, હરિ હાથ હું.
ભલે મરણ આવતું, બસ અનંત નિદ્રા સરું,
થઈ સફર આજ પૂરી, યમરાજ, પૃથ્વી પટે,
ચલાવ રથ દિવ્ય દક્ષિણ પથે, છું તૈયાર હું.

વિલીન બસ થાય નામ, ન નિશાન કાંઈ રહો,
વિદાય લઉં હું સમસ્ત જગની હવે, ‘અલ્વિદા !’

-નટવર ગાંધી

(ઈન્ડિયા ઈન્ડિયા સૉનેટસંગ્રહમાંથી સાભાર)

મૃત્યુનો સહજ સ્વીકાર… અને એ સહજ સ્વીકાર તો જ શક્ય બને જો આપણને જીવનથી કોઈ અસંતોષ રહ્યો ના હોય, જીવન સંપૂર્ણપણે જીવાયું હોય.   કવિને હવે જીવનમાં જીવન કે મરણની કોઈ ફિકર નથી, જીવનમાં મળેલી સફળતા-નિષ્ફળાનો કોઈ અફસોસ નથી, ગત-અનાગતની કોઈ યાદ-ફરિયાદ નથી, જોગ-સંજોગની એમણે કોઈ વાત પણ નથી કરવી. માત્ર પોતાના સકલ અર્ક અસ્તિત્વનો સ્વીકાર કરીને મૃત્યુનો સહજ સ્વીકાર કરવો છે.  અને મૃત્યુનો સહજ સ્વીકાર એટલે કે મૃત્યુ પછી પોતાનું નામોનિશાન વિલીન થઈ જશે, એ સત્યનો સ્વીકાર.  નટરવરભાઈનાં બે સૉનેટસંગ્રહો : ઈન્ડિયા ઈન્ડિયા અને અમેરિકા અમેરિકા.  એમની વેબસાઈટ : નટવરગાંધી.કૉમ

તાજેતરમાં જ આપણા જાણીતા અને માનીતા લેખક અને નાટ્યકાર શ્રી મધુરાય ઠાકરે કવિશ્રી નટવર ગાંધીને એમનાં દિવ્યભાસ્કરનાં એક લેખમાં ખૂબ જ સુંદર રીતે આલેખ્યા છે, જેમાં એમણે દરિયાપારનાં સર્જકોની વ્યથા પણ વર્ણવી છે.  શ્રી મધુભાઈએ લખેલો આ લેખ બધાએ ખાસ વાંચવા જેવો છે :  ન.મો.ગાંધીનો ઐલાન (શ્રી મધુરાય ઠાકર વિશે વધુ જાણવા માટે એમની વેબસાઈટ પર જઈ શકો છો:  મધુરાય.નેટ)

મિત્રો, ગુજરાતી લિટરરી ઍકેડેમી ઓફ નોર્થ અમેરિકા (GLA) દ્વારા દર બે વરસે એક સાહિત્ય સંમેલન યોજાય છે.  આ વરસે ટૅમ્પા-ફ્લોરિડામાં સપ્ટેમ્બર ૧૭-૧૮-૧૯, ૨૦૧૦ દરમ્યાન યોજાનાર સાતમા સાહિત્ય સંમેલનની જાહેરાત કરતાં અમને ઘણો જ આનંદ થાય છે.  શ્રી નિરંજન ભગત, શ્રી ભોળાભાઈ પટેલ અને શ્રી વર્ષા અડાલજા જેવા ઘણાં નામાંકિત સર્જકોના સાંનિધ્યમાં સાહિત્ય-ચર્ચા માણવાની આ તક દરેક સાહિત્યપ્રેમી ઝડપી લેશે એવી આશા રાખીએ છીએ.

વધુ માહિતી મેળવવા નીચેની લિંક જોઈ લેશો:

  • સંમેલનનો પ્રાથમિક કાર્યક્રમ
  • સંમેલન રજિસ્ટ્રેશન ફોર્મ અને ઍકેડેમીના સભ્ય બનવાનું ફોર્મ
  • જરૂરી ફોર્મ આપના પ્રિંટર પર છાપી અને વહેલામાં વહેલી તકે રજીસ્ટ્રેશન મોકલી આપવા વિનંતી છે.

    વધુ માહિતી મળ્યે અહીં જરૂરથી મૂકતા રહીશું અને સંમેલનમાં જરૂર મળીશું એવી આશા સહ…

    ગુજરાતી લિટરરી ઍકેડેમી ઓફ નોર્થ અમેરિકા

    20

    (આવો વરસાદ ભાઈ…  ફોટો: વેબ પરથી)

    આવો વરસાદ ભાઈ, આવો વરસાદ ભાઈ, તમને આદર માન છે
    કાળઝાળ ઉનાળે સુક્કી આ ધરતી પર તમે મોંઘેરા મહેમાન છે

    બળ બળતી ધરતીની કાળી દિશાઓ પણ ભડકે બળે છે વેરાનમાં
    ત્રાહિ ત્રાહિ સહુ પંખી પશુઓ ને ખેડૂત રહે પરેશાનમાં
    તમે પધારો તો ધરતીને આભનાં કણ કણમાં થાય આરામ છે
    કાળઝાળ ઉનાળે સુક્કી આ ધરતી પર તમે મોંઘેરા મહેમાન છે

    ઘૂંસરે બળદને ખેતરમાં ખેડૂત પણ પરસેવે કેવાં પિલાય છે
    બાળકની હોડી ને મમ્મીની છતરી પણ ખૂણે પડી રિબાય છે
    તડકાની સેરોના ધોધમાર મારાથી, લોકો થયા હેરાન છે
    કાળઝાળ ઉનાળે સુક્કી આ ધરતી પર તમે મોંઘેરા મહેમાન છે

    -પ્રજ્ઞા વશી

    લગ્નપ્રસંગે જ્યારે જાન આવે ત્યારે કન્યાપક્ષવાળા તરફથી જમાઈરાજ માટે ખાસ ગાવામાં આવતા એક ખૂબ જ જાણીતા ગીતનાં રાગમાં આ ગીતને ગણગણવાની ખૂબ જ મજા આવશે… “આવો જમાઈ રાજ બેસો જમાઈરાજ તમને આદર માન છે“… જાણે કે ધરતીને પરણવા આવતાં જમાઈ વરસાદભાઈને માટેનું ગીત…  :)

    કવિ શ્રી અનિલ જોશીને આજે એમનાં જન્મદિવસ પર ખૂબ ખૂબ હાર્દિક શુભેચ્છાઓ… મારા અને તમારા તરફથી.

    tree-sparrow20081118_g

    (ચકલીનો નાનકો ઉતારો…      ફોટો : વેબ પરથી)

    - કે મને ફૂટતી નથી રે કેમ ડાળખી?

    ગોફણની છૂટતો પથ્થર થઇને કયાંક
    પટકાતું ભોંય મને લાગું
    ગુલમ્હોરી ડાળખીના લીલા આકારને
    ઝૂકી ઝૂકીને તોય માગું

    કલરવની સુંદરીને લઇને પસાર થતી જોઇ લઉં પોપટની પાલખી
    - કે મને ફૂટતી નથી રે કેમ ડાળખી?

    વગડાનું ઘાસ નથી માંગ્યું સખી, કે નથી
    માગી મેં પર્વતની ધાર
    ચકલીનો નાનકો ઉતારો આપીને તમે
    લઇ લ્યો ને ઊડતો વિસ્તાર !

    નીકળતા વાયરે ચડતી પતંગના કાગળમાં ગીત દઉં આળખી
    - કે મને ફૂટતી નથી રે કેમ ડાળખી?

    -અનિલ જોશી

    આકાશનું ગીત… અશક્યતાનું ગીત… અભાવની ભરપૂર પીડાથી છલકાતું ગીત.

    આજે જયા-પાર્વતી (અલૂણાં) વ્રતનો છેલ્લો દિવસ હતો… આ વ્રત કરતી કન્યાઓ માટે આજની રાત એ જાગરણની રાત છે. અમારા કોમ્પ્લેક્ષમાં પણ એક દીકરીએ આ વ્રત રાખ્યું છે અને રાત્રે જાગવા માટે શું શું કરવું એની ઘણી ચર્ચા હસી-મજાક સાથે થઈ… ત્યારે મને આ ગીત યાદ આવ્યું.  તો આજે આ ગીત એ દીકરી અને અલૂણાં વ્રત કરતી એના જેવી બધી કન્યાઓને અર્પણ…

    gormano_kanyaao

    (ગોરમાને પાંચે આંગળીએ પૂજ્યાં ને…     ફોટો: વેબ પરથી)

    સંગીત : ક્ષેમુ દિવેટીયા
    સ્વર :  હર્ષિદા રાવલ
    ફિલ્મ : કાશીનો દિકરો

    Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

    ગોરમાને પાંચે આંગળીએ પૂજ્યાં ને નાગલા ઓછા પડ્યા રે લોલ
    કમ્મખે દોથો ભરીને કાંઈ ટાક્યાં ને આભલાં ઓછાં પડ્યાં રે લોલ

    માંડવે મ્હેક મ્હેક જૂઈની વેલ કે જૂઈના રેલા દડે રે લોલ
    સૈ, મારે નેવાંનું હારબંધ ટોળું કે સામટું મોભે ચડે રે લોલ

    ત્રાજવે ત્રંફેલા મોરની ભેળી હું છાનકી વાતું કરું રે લોલ
    લોલ, મારે મોભારે કાગડો બોલે ને અમથી લાજી મરું રે લોલ

    મેંદીએ મેલું હું મનની ભાત્ય ને હાથમાં દાઝ્યું પડે રે લોલ
    આડોશપાડોશ ઘમ્મકે વેલ્યું ને લાપસી ચૂલે ચડે રે લોલ

    સૈ, મારે ઊંબરાની મરજાદ કે ઓરડા ઠેસે ચડ્યા રે લોલ
    લોલ મારે પથ્થરને પાણિયારે કે જીવતાં મોતી જડ્યાં રે લોલ

    લોલ, ઊભી આંગણે નાગરવેલ કે પાંદડાં તૂટ્યા કરે રે લોલ
    ઓરડે વાની મારી કોયલ આવે ને કાંઈ ઊડ્યા કરે રે લોલ

    - રમેશ પારેખ

    અલુણા નિમિત્તે ગોરમાનું વ્રત કરતી કન્યાનો ઉત્સાહ કદી જોયો છે ? એ જે કરે એ એને ઓછું જ પડે… ગોરમાને પૂજવા રૂના નાગલા ખૂટી પડે ને શરીરના શણગારમાં કમખાના આભલાંય એને ઓછાં જ લાગે. નેવેથી પાણીનાં રેલા દડતા હોય એમ મઘ મઘ જૂઈની વેલ માંડવે ચડી હોય અને કુંવારી કન્યા ત્રોફેલા મોર સાથે કે પછી કોઈ ચિત્તચોર સાથે મનમાં વાતો કરતી હોય એવામાં અતિથિના આવણાંની છડી પોકારતા કાગડાના બોલ પણ શરમાવી દે છે.
    (આસ્વાદ : વિવેક ટેલર)

    ૨૧મી જૂલાઈનાં દિવસે ગુજરાતી સાહિત્યનાં ધૂરંધર શ્રી ઉમાશંકર જોષીનો જન્મદિવસ હતો અને એ જ દિવસે ગુજરાતી સંગીતનાં પાયાસમાન શ્રી અવિનાશભાઈનો પણ જન્મદિવસ હતો… તો આજે એમને યાદ કરીને આપણે માણીએ, ખૂબ જ જાણીતું અને મને ખૂબ જ ગમતું એક ગીત…

    rajasthani_beauty_pi01_l-sml

    (આવો તમે તો મન ટહુકે આનંદમાં… ફોટો : વેબ પરથી)

    સંગીત : અવિનાશ વ્યાસ
    સ્વર : સોલી કાપડિયા

    Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

    કોકવાર આવતા ને જાતા મળો છો એમ મળતા રહો તો ઘણુ સારું.
    હોઠ ના ખૂલે તો હવે આંખોથી હૈયાની વાતો કરો તો ઘણું સારું.

    પૂનમનો ચાંદ જ્યા ઊગે આકાશમાં ત્યાં ઉછળે છે સાગરના નીર,
    મારું એ ઉર હવે ઉછળવા ચાહે એવું બન્યું છે આજ તો અધીર;
    સાગરને તીર તમે આવોને ચાંદ શા ખીલી રહો તો ઘણું સારું,
    હોઠ ના ખૂલે તો હવે આંખોથી હૈયાની વાતો કરો તો ઘણું સારું.

    મારી છે કુંજ કુંજ વાસંતી વાયરે કોયલ કરે છે ટહુકારો,
    આવો તમે તો મન ટહુકે આનંદમાં, ખીલી ઉઠે આ બાગ મારો;
    શાને સતાવો ? મારી ઉરની સિતારના તારો છેડો તો ઘણું સારું,
    હોઠ ના ખૂલે તો હવે આંખોથી હૈયાની વાતો કરો તો ઘણું સારું.

    કોકવાર આવતા ને જાતા મળો છો એમ મળતા રહો તો ઘણું સારું,
    હોઠ ના ખૂલે તો હવે આંખોથી હૈયાની વાતો કરો તો ઘણું સારું.

    - મહેશ શાહ

    ગુરુપૂર્ણિમાની મોડી મોડી શુભેચ્છાઓ…

    dharma-guru-shankaraachaarya

    સંગીત : મહેશ-નરેશ કનોડિયા
    સ્વર : મન્ના ડે
    ફિલ્મ : તાનારીરી (૧૯૭૫)

    Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

    ગુરુચરણોની હું રજકણ છું,
    ગુરુ ગોવિન્દ વિના કોઈ બીજી
    ઝીલે ન છાયા એ દર્પણ છું.
    ગુરુચરણોની…

    ચાલુ હું તમને સથવારે,
    બાંધેલી લયના અણસારે;
    તાલ ચૂકી ને તૂટી પડેલું,
    ગીતગંગાનું હું આભૂષણ છું.
    ગુરુચરણોની…

    જ્યોતિ જેવું ચલુ અંધારે,
    અજવાળે અટવાવું મારે;
    તેજ તિમિરને તાણે વાણે,
    ગૂંચવાયેલું ચંદ્રકિરણ છું.
    ગુરુચરણોની…

    -કાંતિ અશોક

    શબ્દને ઘૂંટી ઘૂંટીને ગુજરાતી કવિતાને અતિ સમૃદ્ધ અને રસાળ બનાવનાર આપણા મૂર્ધન્ય કવિ શ્રી ઉમાશંકર જોશીનાં આજે 100માં જન્મ દિવસે એમને હૃદયપૂર્વક અને ઊર્મિપૂર્વક શ્રદ્ધાંજલિ… મારા અને તમારા તરફથી.  આજે આપણે એમનું એક ખૂબ જ વિખ્યાત ગીત માણીએ…

    girl-with-arms-open-wide-to-the-sky
    (અમે ગીત ગગનનાં ગાશું રે…  ફોટો : વેબ પરથી)

    સંગીત : શ્યામલ-સૌમિલ મુન્શી
    સ્વર : સાધના સરગમ
    આલ્બમ : હસ્તાક્ષર

    Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

    અમે ગીત ગગનનાં ગાશું રે, અમે ગીત મગનમાં ગાશું,
    કલ-કલ કૂંજન સુણી પૂછશો તમે, અરે છે આ શું?
    અમે ગીત o

    સૂર્ય ચંદ્ર ને દીયો ઓલવી, ઠારો નવલખ તારા,
    હથેળી આડી રાખી રોકો, વરસંતી જલધારા;
    અમે સૂર સરિતમાં ન્હાશું રે, અમે સૂર સરિતમાં ન્હાશું.
    અમે ગીત o

    પંખી માત્રને મુનિવ્રત આપો, ચૂપ કરી દો ઝરણા,
    પૂરો બેડીમાં હૃદય હૃદય પર, નરતંતા પ્રભુ ચરણા;
    પૂર મૂકી મોકળાં ગાશું રે, પૂર મૂકી મોકળાં ગાશુ.
    અમે ગીત o

    બાળક હાલરડા માગે ને, યૌવન રસભર પ્યાલા,
    પ્રૌઢ ભજન ભણકાર ચહે, આપે કોઈ મતવાલા;
    અમે દિલ દિલ ને કંઈ પાશું રે, અમે દિલ દિલ ને કંઈ પાશું.
    અમે ગીત o

    - ઉમાશંકર જોશી

    આવતીકાલથી લયસ્તરો પર માણો, ઉમાશંકર જોશીનો જન્મ શતાબ્દી-મહોત્સવ !

    * If you can't see Gujarati click here
    * Read this blog in
    हिन्दी (देवनागरी) OR English (ROMAN)